Ocena: 0 (0 głosów)

Służba Zwycięstwu Polski. Poprzedniczka Armii Krajowej.

Był wtorek, 26 września 1939 roku, dwudziesty dzień bitwy o Warszawę. Nie było światła, gazu, żywności, wody. W przysypanych gruzem piwnicach dogorywali ranni. Miasto płonęło. Dzień wcześniej Niemcy przeprowadzili całodzienny nalot lotniczy, co warszawiacy nazwali z właściwym sobie poczuciem humoru „lanym poniedziałkiem”. Losu stolicy, pozbawionej łączności, osamotnionej nic już nie mogło zmienić. Obrona Warszawy została zakończona 28 września 1939 roku. Kapitulacja stolicy nie oznaczała jednak przerwania walki przeciwko obu zaborcom, oznaczała jedynie zmianę jej form działania. Rozpoczęcie działalności przez konspiracje polityczną i wojskową. Jeszcze przed kapitulacją rozpoczęto w Warszawie pierwsze przygotowania do rozpoczęcia działalności konspiracyjnej. 27 września stworzono zalążek największej organizacji konspiracyjnej na ziemiach polskich o charakterze wojskowym, dysponującym również zapleczem politycznym – Służbę Zwycięstwu Polski(SZP).
Inicjatywa utworzenia SZP narodziła się w dwóch różnych miejscach i różnym czasie : 26 września w walczącej stolicy i 16 września w Sztabie Naczelnego Wodza marsz. Edwarda Śmigłego – Rydza na przedmościu rumuńskim.
W godzinach rannych w schronie gmachu PKO1 przy zbiegu ulic Marszałkowskiej i Świętokrzyskiej, gdzie mieścił się sztab Dowództwa Obrony Warszawy, zebrała się rada wojenna. Obecni byli wyżsi dowódcy i przedstawiciele wydziały wykonawczego Rady Obrony Stolicy z prezydentem Warszawy, Stefanem Starzyńskim na czele. Przewodniczył dowódca Armii „Warszawa” gen. Juliusz Rommel2. Toczono gorączkowe dyskusje na temat sensu dalszej walki. Za dalszą walka zdecydowanie opowiadał się Stefan Starzyński. Z kolei gen. dyw. Tadeusz Kutrzeba3 występował za przerwaniem obrony. Jego zdaniem dalszy opór byłby nieuzasadniony a przyniósłby dalsze niepotrzebne mordowanie ludności. Zapadła najtrudniejsza decyzja o przerwaniu obrony i rozpoczęciu rozmów z przedstawicielami niemieckich sił zbrojnych o kapitulacji miasta. Po zakończeniu odprawy gen. Michał Tokarzewski – Karaszewicz4 przedstawił projekt utworzenia tajnej organizacji wojskowej.
Gen. M. Tokarzewski – Karaszewicz tak pisze :
„Przed powzięciem jeszcze decyzji generała, czy zaproponować Niemcom kapitulację, zameldowałem się u niego.
Zaproponowałem aby przekazał mi pełnomocnictwa Rządu i Naczelnego Wodza, jakie posiadał, rozciągając je na cały obszar naszego Państwa. Oświadczyłem gotowość podjęcia się odpowiedzialności za zorganizowanie zbrojnego oporu przeciw okupantom i gotowości moralnej oraz fizycznej Kraju wszczęcia
otwartej walki, gdy na to pozwoli położenie wojenne.
Fot. 1, gen. Michał Tokarzewski
- Karaszewicz.
Obszernie wyjaśniłem przesłanki mojego rozumowania w tej sprawie, dając wyraz przekonaniu, ze jest to nie tylko naszym obowiązkiem wobec Polski, ale i ma szanse udania się. Po krótkiej dyskusji, a raczej wymianie moich odpowiedzi na pytanie generała, otrzymałem decyzję, że generał zasadniczo akceptuje mój wniosek, że chce tylko stwierdzić, co od Naczelnego Wodza przywiózł kurier… .”5
Owym kurierem był mjr Edmund Galinat6. To właśnie jemu marsz. Edward Rydz- Śmigły polecił powrót do okupowanej części kraju w celu utworzenia podziemnego ruchu oporu. Według dostępnych aktualnie źródeł decyzja o utworzeniu podziemnej organizacji konspiracyjnej zapadła w godzinach popołudniowych w Kołomyi w Sztabie Naczelnego Wodza. Śmigły w obecności zastępcy szefa Sztabu płka dypl. Józefa Jaglicza wezwał mjra dypl. E.Galinata i wydał mu rozkaz o następującej treści: „Za kilka dni spłyną wojska na przedroście (tj. tzw. przedroście rumuńskie). Wnętrze kraju opustoszeje wojennie. Wróci pan do tego wnętrza, przystąpi do organizowania POW w moim imieniu i stanie na jego czele. Organizację oprzeć przede wszystkim na młodzieży. Zależnie od możliwości i sprzyjających okoliczności działać na tyłach niemieckich”7.
Jaklicz jednak zwraca uwagę, że misja ta była dużo szersza, miała być także prowadzona gdy kraj zostanie całkowicie przez Niemców opanowany. 17 września odbyła się druga odprawa z mjr Galinatem. Uczestniczył w niej gen. brygady Józef Wiatr8 i przebieg tego spotkania znamy właśnie z jego relacji. Odprawa przebiegała w sposób następujący: „Po odprawie naczelny wódz kazał wezwać mjra Galinata, który widocznie czekał na tę rozmowę, bo wszedł natychmiast. Zatrzymałem się chwilę zaciekawiony, o czym naczelny wódz w tej wyjątkowej sytuacji będzie rozmawiał z mjr Galinatem. Marszałek mówił krótko i zwięźle, z czego wywnioskowałem, że mjr Galinat był już uprzednio poinformowany o zadaniu, które mu zostało powierzone. Zadanie brzmiało mniej więcej tak: jest w dyspozycji jeden samolot łoś. Poleci nim Pan w jak najszybszym czasie do Warszawy i zawiezie ustny rozkaz przystąpienia natychmiast do utworzenia organizacji, czegoś w rodzaju dawnej POW. Należy się oprzeć w tej pracy przede wszystkim na oficerach, żołnierzach i młodzieży. Organizacja ta ma mieć charakter wojskowy jak dawna POW. Ma być tajna, członkowie zaprzysiężeni. Zebrać jak najwięcej broni i zabezpieczyć ja tak, by była w razie potrzeby do dyspozycji.”9
Trzeba zwrócić uwagę na rozkaz jaki otrzymał mjr Galinat od marszałka jeśli chodzi o to komu ma się zameldować i podporządkować już w Warszawie. O czym także pisze J. Wiatr.
„Na zapytanie mjra Galinata, kto ma być dowódcą organizacji, marsz. Rydz – Śmigły odpowiedział: zamelduje się Pan u najstarszego oficera legionowego i przekaże mu Pan mój rozkaz objęcia dowództwa nad tą organizacją z tym, że gdyby później znalazł się inny starszy od niego oficer legionowy, to ma mu on przekazać dowództwo. Pan major będzie z nim współpracował”10.
 Zatem mjr ma się zameldować nie u najstarszego oficera Wojska Polskiego przebywającego w Warszawie, lecz u najstarszego legionowego oficera. Ten zaś w wypadku przybycia wyższego stopniem oficera legionowego jemu ma przekazać dowództwo. Obowiązywać miało więc w tym przypadku inne starszeństwo niż to, które przewidywały i nakazywały regulaminy WP – starszeństwo legionowe. Ten naruszający normy i zwyczaje Wojska Polskiego rozkaz wydany przez naczelnego wodza posiadał określoną wymowę. Tworzona z rozkazu ówczesnego wodza wojskowa organizacja konspiracyjna miała wyraźnie sprecyzowany, polityczny cel. Wyrażał się on w konspiracyjnej formie kontynuacji, w warunkach utraty niepodległości, politycznego kształtu przedwrześniowej Polski. Kontynuacji w dosłownym i ścisłym tego słowa znaczeniu. Decyzje personalne podjęte już w Warszawie, niezależnie od tego, czy istotnie na komendanta był pierwotnie przewidywany Galinat, czy też miał on się podporządkować starszemu stopniem legioniście, nie zmieniły politycznego sensu rozkazu Śmigłego. Powołany na tę funkcję gen. bryg. Michał Tadeusz Tokarzewski – Karaszewicz był oficerem zapewniającym taką kontynuację.
Mjr Galinat wystartował z lotniska w Bukareszcie o godzinie 13.45. Polacy porwali lekki bombowiec PZL-46/II „Sum”, internowany przez Rumunów, wyprowadzając w pole sojuszników przy wykorzystaniu ich nieuwagi. Za sterami maszyny siedział znany konstruktor lotniczy i pilot doświadczalny PZL por. rez. pil. inż. Stanisław Riess11. Towarzyszyli mu kpr. Władysław Urbanowicz12, strzelec pokładowy i pracownik cywilny MSWojsk.., mgr Władysław Hackiewicz, mający pełnić rolę radiotelegrafisty i obserwatora. Inne źródła nie poddają Hackiewicza, z kolei zamiast niego występuje ppor. W. Frąckiewicz. Sum był samolotem trzyosobowym, ale jako czwarty leciał właśnie 37 letni wówczas mjr dypl. Edmund Galinat.
Lot był bardzo ciężki, warunki atmosferyczne fatalne, samolotem rzucało. Galinat znajdujący się w luku bombowym chorował w czasie podróży. Trasę ponad 1000 km pokonano w nieco ponad trzy godziny. Niemcy na trasie nie atakowali samolotu, został ostrzelany dopiero nad Okęciem, gdzie inż. Riess chciał wylądować, nie wiedząc , że lotnisko jest już w rękach niemieckich. W efekcie wylądowano na Polach Mokotowskich, między okopami polskimi i niemieckimi.
Gen. Rommel otrzymał wiadomość, że z Rumunii przybył kurier Naczelnego Wodza. Galinat nie zjawił się jednak najpierw u Rommla, mimo że ten kazał go odszukać i natychmiast sprowadzić. Major bowiem bezpośrednio po wylądowaniu, zgodnie z rozkazem Śmigłego, zameldował się u prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego i dowodzącego obroną stolicy gen. Waleriana Czumy13, by przekazać im podjętą przed przekroczeniem granicy tajna uchwałę Rządu Rzeczypospolitej Polskiej o kontynuowaniu oporu w konspiracji. Ponadto przekazał podpisany przez marszałka Śmigłego in blanco dokument nominacyjny dla naczelnego dowódcy armii podziemnej. Dowódcę tego miało wyznaczyć tajnie ścisłe grono najwyższych rangą oficerów Wojska Polskiego, przebywających w Warszawie.
Kiedy Galinat przybył do Rommla, ten przyjął go bardzo ostro. Uznał bowiem ,że major jest nietrzeźwy i zarzucił go gradem pytań. Zdania na temat nietrzeźwości majora są podzielone. Najbardziej prawdopodobna wersja zakłada, że po ciężkim i wyczerpującym locie Galinat był tak zmęczony ,że chcąc stanąć na nogi zaaplikował sobie porcję alkoholu, co z kolei odniosło odwrotny od zamierzonego skutek. Dodatkowo pogrążył majora fakt, że ze względu na

Fot 2, gen. Rómmel.

otrzymany rozkaz nie mógł powiedzieć gdzie spędził tych kilka godzin, które upłynęły od lądowania. Według relacji gen. Rommla Galinat zameldował mu, jak marszałek ocenia sytuację wojenną oraz położenie Rządu i Naczelnego Wodza w Rumunii, po czym przekazał zaszyty pod podszewką munduru kawałek jedwabiu z własnoręcznie napisanym rozkazem marszałka. W rozkazie tym można było czytać, iż posyła on Galinata do Warszawy celem zorganizowania podziemnej organizacji do walki z Niemcami i majorowi powierza jej dowództwo.
Jednak Rommel po zapoznaniu się z treścią rozkazu miał oświadczyć , iż jako ,że jest to rozkaz marszałka dla niego to on nie uznaje nominacji majora. Jako ,że jest na miejscu w Warszawie i lepiej orientuje się w sytuacji to wyznacza na dowódcę Polskiej Organizacji Podziemnej Michała Tokarzewskiego14. Następnie spalił jedwab nad świecą. Po północy gen. Rommel przyjął gen. Tokarzewskiego i podpisał akt, przekazując mu dowództwo w całym kraju :
„Dane mi przez Naczelnego Wodza w porozumieniu z Rządem pełnomocnictwo dowodzenia w wojnie z najazdem na całym obszarze Państwa przekazuje gen. bryg. Michałowi Tadeuszowi Tokarzewskiemu – Karaszewiczowi z zadaniem prowadzenia dalszej walki o utrzymanie niepodległości i całości granic”15.
Jednocześnie gen. Rommel przekazał Tokarzewskiemu 750 tys. zł na potrzeby SZP i oddał do jego dyspozycji mjr. Galinata. Samolot, którym przyleciał major wystartował z Warszawy o świcie 27 IX (zdaniem niektórych historyków o dobę później). Ostrzelany przy starcie, pilotowany ponownie przez por. inż. Riessa skierował się na północ. W skład załogi wchodzili ppłk dypl. Karol Piasecki, kpr. Pil. Ignacy Radzymiński i strzelec pokładowy kpr. Władysław Urbanowicz. Dotarli na Litwę i wylądowali w Kownie.
Dzień później 28 IX, w czwartek, o godz. 13 w fabryce Skoda na Rakowcu podpisana zostaje umowa kapitulacyjna. 1 X , w niedzielę, Wermacht obsadza całą Warszawę. Zakończony zostaje pierwszy etap walczącej stolicy i jednocześnie rozpoczyna drugi, etap walki podziemnej, czego dowodem jest utworzona w tym samym czasie Służba Zwycięstwu Polski.


Źródła:
1. Statut Służby Zwycięstwu Polski.

Źródłem obu fotografii jest wikipedia.
Statut jest zawarty w pozycji „Armia Krajowa w dokumentach” tom I, wydany w Londynie 1970
1 PKO – Pocztowa Kasa Osczędności
2 Rommel Juliusz Karol Wilhelm Józef (1881-1967),awanse: podporucznik (1903), porucznik (1909), kapitan (1915), pułkownik (1916), generał brygady (1919), generała dywizji (1928). 23 marca 1939 roku został dowódcą Armii „Łódź”, którą dowodził w wojnie 1939 r. do 7 września. Do Warszawy przybył 8 września i została dowódcą Grupy Armii „Warszawa”, a 10 września Armii „Warszawa” z zadaniem obrony Warszawy i Modlina.
3 Kutrzeba Tadeusz (1885 – 1947), awanse: podporucznik(1906), porucznik(1911), kapitan(1915), major(1919), podpułkownik(1920), pułkownik(1922), generał brygady(1927), generał dywizji(1939), w kampanii wrześniowej dowodził Armią „Poznań”. Był inicjatorem zwrotu zaczepnego nad Bzurą ( 9-17 IX), obejmując jednocześnie dowództwo nad Armią „Pomorze”. Na skutek ogromnej przewagi wojsk niemieckich i niepomyślnej sytuacji na całym froncie przebił się z częścią armii do Warszawy. Został zastępcą dowódcy  Armii „Warszawa” (22 – 28 IX ). Z ramienia dowództwa obrony Warszawy przeprowadził (27 IX) rozmowy kapitulacyjne.
4 Michał Tokarzewski – Karaszewicz , „Doktor”, „Stolarski”, „Torwid”, urodził się we Lwowie 5 stycznia 1893 roku. W Drohobyczu uzyskał maturę gimnazjalną, po czym podjął lekarskie studia na uniwersytecie – początkowo we Lwowie, potem w Krakowie. Od 1910 roku był członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej, do której należał do 1920 roku. Jako poddany austriacki ukończył jednoroczną szkołę oficerów rezerwy w Wiedniu. Dalsze jego losy zdeterminował fakt związania z ruchem niepodległościowym Józefa Piłsudskiego. W okresie studiów lwowskich wstąpił w szeregi Związku Walki Czynnej, potem w Krakowie należał do Związku Strzeleckiego. Był w grupie tych kilkudziesięciu działaczy niepodległościowych, którzy po ukończeniu kursu i szkoły wojskowej otrzymali prawo noszenia znaku oficerskiego tzw. parasola jako potwierdzenie zdobytego stopnia oficerskiego. 5 marca 1915 roku porucznik Tokarzewski awansował do stopnia kapitana.
5 Studium Polski Podziemnej – Londyn, Armia Krajowa w dokumentach 1939 – 45, tom I, Warszawa – Zakład Narodowy im. Ossolińskich, str.2
6 Edmund Galinat (1901 - ? ), „Konarski”, „Konar”, „Jan Romer”, mjr dypl. Prawnik, od 1927 oficer WP, absolwent Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, komendant Okręgu Wilno Związku Strzeleckiego, od 1934 oficer do zleceń w Sztabie Głównym WP, od 1937 przewodniczący Służby Młodych Obozu Zjednoczenia Narodowego, kierownik główny Związku Młodej Polski, członek Rady Naczelnej OZN. W czasie kampanii wrześniowej mianowany 17 września 1939 roku komendantem głównym projektowanej organizacji konspiracyjnej Związek Walki Zbrojnej o Niepodległość, przyleciał do oblężonej Warszawy z Rumunii ale po utworzeniu SZP podporządkował się Dowódcy Głównemu SZP, zostając jego zastępcą. Opuścił Warszawę 22 XI 1939 z zadaniem zorganizowania drogi przerzutowej na Węgry i 22 XII 1939 przybył do Paryża. Następnie w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie,w 1941 dowódca kompanii ciężkich karabinów maszynowych w 8 Brygadzie Kadrowej Strzelców, od 1943 dowódca samodzielnej kompanii grenadierów Samodzielnej Brygady Spadochronowej, od 1944 oficer łącznikowy do armii amerykańskiej. Po wojnie mieszkał w Stanach Zjednoczonych gdzie zmarł. A.Kunert „Ilustrowany Przewodnik po Polsce Podziemnej 1939 – 45” Warszawa 1996
7 J.Jaklicz, „17 września 1939 r. w Sztabie Naczelnego Wodza”, Zeszyty Historyczne, nr. 12, Paryż 1967, s. 142 -143.
8 Józef Wiatr , we wrześniu 1939 roku płk. Dyplomowany, naczelny kwatermistrz i zastępca Szefa Sztabu
9 J. Wiatr, „Decyzja Naczelnego Wodza przejścia granicy rumuńskiej dnia 17 września 1939 roku”, Bellona, z I i II, Londyn 1961, s. 52
10 Tamże
11 Inż. Riess zginął w marcu 1943 roku w Anglii w wyniku katastrofy, jakiej uległ pilotowany przez niego w locie doświadczalnym prototyp bombowca „Lancaster”
12 Kpr. W. Urbanowicz zginął w lipcu 1941 roku jako żołnierz 300. dywizjonu bombowego nad Niemcami.
13 Czuma Walerian (1890 – 1962), awanse: chorąży (1914), podporucznik (1915), porucznik (1915), kapitan (1916), major (1918), pułkownik (1919), generał brygady(1929).  Od 3 do 28 września 1939 roku był dowódcą Obrony Warszawy. Był pierwszym obrońcą stolicy i wytrwał w niej aż do kapitulacji. Przypadło mu w udziale bardzo trudne zadanie. Zaczynał prawie od zera. Zorganizował sztab Dowództwa Obrony Warszawy, opierając się głównie na oficerach Straży Granicznej. System dowodzenia zorganizowany przez generała był prosty i funkcjonalny. Powstawał etapami, w miarę postępu prac obronnych. Po kapitulacji stolicy generał Czuma przebywał w oflagach. Zmarł w Anglii po ciężkiej chorobie (wylew krwi do mózgu) 1962 roku.
14 Gen. Tokarzewski został fikcyjnie zatrudniony w szpitalu pod nazwiskiem „Michał Karcz”, w rubryce zawód podano lekarz( o tyle mógł występować w tej roli, że przez trzy lata przed wybuchem I wojny światowej studiował medycynę), uzywał pseudonimów „Doktor” i „Torwid”.  Zameldowany na Pradze, w rzeczywistości mieszkał w lokalach konspiracyjnych: w Radości, Rembertowie i w majątku Haliny Krolikowskiej, Olszyny, k. Wiązowy, skąd codziennie dojeżdżał do Warszawy, do której przeniósł się dopiero od grudnia 1939 roku.
15 Juliusz Rommel, „Za honor i ojczyznę”, Warszawa 1958, s. 359
 

TAGI: Służba Zwycięstwu Polski.
DATA DODANIA: 2009-11-09 22:29:02
DODAŁ: Kocot
AUTOR: Aneta Kocot