Ocena: 0 (0 głosów)

„O Nowej to Hucie piosenka”.

Nowa Huta miała być wzorem dla całego kraju. Wzniesione z niczego socjalistyczne miasto miało, po pierwsze, zmajoryzować konserwatywny, niepokorny Kraków, po drugie, wzmocnić polski przemysł ciężki, po trzeci dać szansę „awansu społecznego” tym wszystkim, którym zbrzydła już praca na roli lub w małomiasteczkowych warsztatach. W hotelach robotniczych, brygadach „Służby Polsce”, w gęstym błocie wielkiej budowy wykuwać się miało nowe pokolenie przodowników pracy, partyjnych aktywistów, świeckich racjonalistów, szczerych przyjaciół Związku Sowieckiego. Doniesienia z Nowej Huty znajdowały się stale na czołówkach gazet, w serwisach kronik filmowych. Odnotowano skrupulatnie każdy nowy blok, wielki piec, sklep i przedszkole. Pod względem środków zaangażowanych z kasy państwa Nowa Huta zajmowała drugie miejsce po Warszawie.
I rzeczywiście w ciągu 10 lat powstało na polach wsi Mogiła, Krzesławice i Bieńczyce nowoczesne miasto, ostatni już chyba przykład tak dużego jednorodnego zespołu urbanistycznego, zaprojektowanego i wzniesionego w stylu socrealistycznym, w układzie nawiązującym i do miasta – ogrodu, i do miasta – twierdzy. Centrum Nowej Huty ubarwiono pseudorenesansowymi łukami, pilastrami, attykami. Peryferyjne osiedla zabudowano niedużymi, wolno stojącymi wśród zieleni blokami z dwuspadowymi dachami. Solidne budownictwo z cegły zachowało niemal przedwojenne standardy metrażu. Nowa Huta miała być wcieleniem industrialnej utopii. Dopiero potem nadeszły ograniczenia, oszczędności, a celem nadrzędnym stało się pomieszczenie wciąż rosnącej liczby pracowników kombinatu i ich rodzin. Władza robotnicza zaczęła budować zagęszczone blokowiska dla proletariatu, ludzi zmuszono do życia w ciasnych klitkach i ciemnych kuchniach. Mimo to dziennikarze entuzjastycznie pisali: „A wszędzie gdzie spojrzysz, człowiek, uśmiechnięty człowiek epoki socjalizmu”. Widzieli to co chcieli zobaczyć.
O ile władzom udało się wznieść mury, o tyle trudniej poszło im z kształtowaniem dusz i charakterów mieszkańców. Pierwsze lata to rzeczywiście okres pionierski z całą towarzyszącą mu brudną pianą – przestępczością, prostytucją, krwawymi bójkami, alkoholizmem i biedą. Nowohucki tygodnik „Budujemy socjalizm” w zawoalowany sposób krytykował nieprawdopodobne marnotrawstwo, bezmyślność i rozrzutność. Ówczesne gazety są zresztą najlepszym dowodem na to czym był absurd centralnego planowania najdrobniejszych elementów gospodarki. Krytykowano nap. Jedyną jadłodajnie, w której podawano tylko duże piwo, bo takie były wytyczne, czy stołówki, do których trzeba było chodzić z własną łyżką ( choć np. widelców było w nich stanowczo za dużo). Z czasem jednak ci, którzy to miasto uznali za swój prawdziwy dom, zaczęli się domagać, by traktowano ich jak ludzi, a nie tylko wykonawców planu. Przestały im wystarczać sprawozdania typu: „osiedla wyposażono w 205 sklepów wszystkich specjalności i 30 zakładów zbiorowego żywienia”. W zamian za harówkę ponad siły i wykonywanie zawyżonych norm chcieli dostatku, wygód i choćby namiastki wolności.
27 kwietnia 1960 przyniósł władzy dotkliwy cios. Tego dnia doszło do ostrych starć właśnie w Nowej Hucie. Jej mieszkańcy zaprotestowali przeciwko próbie usunięcia przez lokalne władze partyjne krzyża z miejsca przeznaczonego na budowę kościoła, co rozumiano jako zakaz stawiania nowej świątyni. Wielotysięczny tłum opanował na krótko centrum Nowej Huty, wspierając siły milicyjne. Do stłumienia rozruchów użyto ponad 1000 milicjantów ( w kilku przypadkach otworzyli do manifestantów ogień z broni palnej).
Kilkaset osób odniosło rany. Zatrzymano około 500 uczestników zajść. Wydarzenia te zyskały duży rozgłos w kraju i za granicą, dowodząc determinacji mieszkańców w obronie wiary. Krzyż obroniono, po 7 latach zaś władze ostatecznie zgodziły się na budowę kościoła. Nie było to zdarzenie odosobnione. Już 26 czerwca 1959 doszło do podobnych zajść w Kraśniku Fabrycznym.
Dla mieszkańców Nowej Huty walka w obronie krzyża była momentem przełomowym. Większość przekonała się, że interesy robotników i partii robotniczej nie są tożsame. W władze, widząc determinację ludzi, grały na zwłokę. Nie ośmielano się anulować decyzji o budowie pierwszego nowohuckiego kościoła, ale robiono wszystko, aby prace spowolnić. Nie było to trudne. Wystarczyło – w świecie ciągłych niedoborów – nie wstawić budowy do odpowiedniego planu i rozdzielnika. Mimo wszystkich trudności 15 maja 1977 nastąpiło uroczyste poświęcenie kościoła. Jan Paweł II wspominał później, podczas pierwszej pielgrzymki: „Hutnicy ! miałem szczęście jako Wasz arcybiskup i kardynał nie tylko wbić pierwszą łopatę pod wykop tego kościoła, ale poświęcić go i konsekrować.”.
Wtedy to już po socjalistycznych hasłach, które starano się wszczepiać mieszkańcom Nowej Huty, nie pozostawało wiele. Na pochody 1 – majowe coraz trudniej było znaleźć chętnych, „ nieznani sprawcy” pokrywali mury obelżywymi dla władz napisami, szeregi ORMO topniały w zastraszającym tempie, kibicie „Hutnika’ śpiewali zamiast klubowych hymnów „Boże, coś Polskę”. 19 kwietnia 1979 doszło nawet do próby wysadzenia pomnika Lenina w alei Róż.
Wskutek wybuchu pomnik został uszkodzony, 5 osób odniosło obrażenia. Aresztowano 203 osoby z kręgu KOR i ROPCiO, lecz sprawców nie wykryto. Część prasy zależnej uznała wybuch za prowokację SB przed wizytą papieża. Problemy z Nową Hutą były jednak dopiero zapowiedzią tego, czym Huta Lenina i cała dzielnica stała się w latach rewolucji „Solidarności” i stanu wojennego. A wtedy socjalistyczne miasto i kombinat metalurgiczny były jednym z najważniejszych w kraju miejsc oporu wobec komunistycznej władzy.

Stare zdjęcia Nowej Huty znajdują się w tym linku :
http://www.youtube.com/watch?v=SUZAGBlPIO4

TAGI: Nowa Huta
DATA MODYFIKACJI: 2009-11-07 17:39:17
DODAŁ: Kocot
AUTOR: Aneta Kocot